Φροντιστήριο «Πρίσμα» • Φυσική Β΄ Προσανατολισμού

Ορμή και κρούσεις

Η ορμή ενός μονωμένου συστήματος διατηρείται. Δοκίμασε κρούσεις και ανακρούσεις και δες τι αλλάζει και τι μένει ίδιο.

0. Τι πρέπει να ξέρεις (σχολικό §2.1 – 2.7)

1. Σύστημα, εσωτερικές και εξωτερικές δυνάμεις

Δύο αμαξάκια πάνω σε οριζόντιο τραπέζι χωρίς τριβές: το (1) έχει μαγνήτη, το (2) μεταλλική σφαίρα. Διάλεξε ποιο σύστημα μελετάς και δες πώς χαρακτηρίζονται οι δυνάμεις.

2. Ορμή και δύναμη: F = Δp / Δt

Θετική φορά: προς τα δεξιά. Αν η τελική ταχύτητα έχει αντίθετη κατεύθυνση από την αρχική (ανάκλαση), η Δp έχει μεγαλύτερο μέτρο από όταν το σώμα απλώς σταματά.

Ίδια Δp, μεγαλύτερος χρόνος Δt: μικρότερη δύναμη. Γι' αυτό οι τοίχοι στους κλειστούς στίβους έχουν αφρώδες υλικό.

3. Κρούση δύο σωμάτων και διατήρηση της ορμής

ταχύτητα υ (θετική φορά προς τα δεξιά)
Ολική ορμή ΠΡΙΝ
Ολική ορμή ΜΕΤΑ
K ΠΡΙΝ
K ΜΕΤΑ
υ′1
υ′2

Η ορμή πριν και μετά είναι ίδια, ό,τι κι αν γίνει. Η κινητική ενέργεια δεν διατηρείται στην πλαστική κρούση: ένα μέρος της γίνεται θερμότητα και παραμόρφωση. Η ελαστική κρούση είναι η ειδική περίπτωση όπου διατηρείται και η K.

4. Ανάκρουση: ελατήριο ανάμεσα σε δύο αμαξάκια

Τα αμαξάκια ηρεμούν με συμπιεσμένο ελατήριο και νήμα. Η ολική ορμή είναι μηδέν. Κόψε το νήμα: αποκτούν αντίθετες ορμές, ώστε η ολική να παραμείνει μηδέν.

p1 (μετά)
p2 (μετά)
Ολική ορμή
υ2
K πριν → μετά

Το ελαφρύτερο αμαξάκι κινείται πιο γρήγορα: m1υ1 = m2υ2. Το ίδιο συμβαίνει στην ανάκρουση του όπλου (το βλήμα φεύγει, το όπλο πάει αντίθετα) και στη λειτουργία του πυραύλου.

5. Πώς λύνω μια άσκηση

  1. Ορίζω το σύστημα και ελέγχω ότι είναι μονωμένο (ή ότι πρόκειται για κρούση).
  2. Διαλέγω θετική φορά και βάζω πρόσημο σε κάθε ταχύτητα.
  3. Γράφω ΠΡΙΝ και ΜΕΤΑ: Σpπριν = Σpμετά, δηλαδή m1υ1 + m2υ2 = m1υ′1 + m2υ′2. Πλαστική: υ′1 = υ′2 = V.
  4. Λύνω ως προς το ζητούμενο. Αν το αποτέλεσμα βγει αρνητικό, το σώμα κινείται προς την αρνητική φορά.
  5. Ζητείται δύναμη; F = Δp / Δt, με Δp = pτελική − pαρχική (διανυσματικά, με πρόσημα).
  6. Ζητείται ενέργεια; Υπολογίζω K πριν και μετά χωριστά: ΔK = Kμετά − Kπριν.

6. Τυπικά λάθη

Ξεχνάω ότι η ορμή είναι διάνυσμα.

Δύο σώματα με αντίθετες ταχύτητες έχουν αντίθετες ορμές. Η ολική ορμή είναι το άθροισμα με πρόσημα, όχι των μέτρων.

Διατηρώ την κινητική ενέργεια σε κάθε κρούση.

Στην πλαστική κρούση η K μειώνεται. Διατηρείται πάντα η ορμή (στο μονωμένο σύστημα).

Ορμή και δύναμη είναι το ίδιο.

Η ορμή είναι p = m υ. Η δύναμη είναι ο ρυθμός μεταβολής της ορμής: F = Δp / Δt. Ένα σώμα δεν «έχει» δύναμη.

Σε ανάκλαση υπολογίζω Δp = m (υ₂ − υ₁) με λάθος πρόσημο.

Αν η υ αλλάζει φορά, οι δύο ταχύτητες έχουν αντίθετα πρόσημα και το Δp έχει μεγαλύτερο μέτρο.

Θεωρώ ότι «ίδια ορμή» σημαίνει «ίδια κινητική ενέργεια».

K = p² / (2m): με ίδια ορμή, το ελαφρύτερο σώμα έχει μεγαλύτερη K.

7. Γρήγορο quiz Σωστό / Λάθος

Θετική φορά προς τα δεξιά. Οι τιμές στρογγυλοποιούνται σε 2 δεκαδικά.