Φροντιστήριο «Πρίσμα» • Φυσική

Οριζόντια βολή

Ένα σώμα φεύγει οριζόντια από ύψος h. Δύο ανεξάρτητες κινήσεις γίνονται ταυτόχρονα: ευθύγραμμη ομαλή στον οριζόντιο άξονα και ελεύθερη πτώση στον κατακόρυφο. Άλλαξε τα δεδομένα και δες τι αλλάζει.

0. Τι πρέπει να ξέρεις (σχολικό §1.1)

Αρχή ανεξαρτησίας (επαλληλίας) των κινήσεων: όταν ένα κινητό εκτελεί ταυτόχρονα δύο κινήσεις, κάθε μία γίνεται εντελώς ανεξάρτητα από την άλλη, και η θέση του μετά από χρόνο t είναι η ίδια είτε γίνονται ταυτόχρονα είτε διαδοχικά.

1. Προσομοίωση

υₓ (οριζόντια, σταθερή) υᵧ (κατακόρυφη, αυξάνεται) υ (συνισταμένη, εφαπτομενική στην τροχιά)
x (οριζόντια μετατόπιση)
y (κατακόρυφη πτώση)
υₓ
υᵧ
υ (μέτρο)
γωνία φ με τον ορίζοντα

2. Αποτελέσματα και τύποι

Οριζόντιος άξονας: ευθύγραμμη ομαλή

υₓ = υ₀x = υ₀ · t

Κατακόρυφος άξονας: ελεύθερη πτώση

υᵧ = g · t y = 12 g t²

Συνισταμένη ταχύτητα

υ = υₓ² + υᵧ² εφφ = υᵧυₓ

Επιπλέον (βοήθημα, όχι σχολικό): εξίσωση τροχιάς, παραβολή

y = g2 υ₀² · x²

Χρόνος πτώσης:

Βεληνεκές:

Ταχύτητα πρόσκρουσης:

Παρατήρησε: το T εξαρτάται μόνο από το h και το g. Κούνα το υ₀ και δες ότι ο χρόνος δεν αλλάζει, αλλάζει μόνο το βεληνεκές.

3. Χρονοφωτογραφία (όπως στο σχολικό)

Στις ίσες χρονικές στιγμές του σχήματος (κουκκίδες) το σώμα διανύει ίσα οριζόντια διαστήματα σε ίσους χρόνους (ευθύγραμμη ομαλή), ενώ οι κατακόρυφες αποστάσεις μεγαλώνουν. Επιπλέον: οι διαδοχικές κατακόρυφες αποστάσεις έχουν λόγο 1 : 3 : 5 : …, γιατί η πτώση ξεκινά από ηρεμία.

4. Πέτυχε τον στόχο

Ένα σώμα εκτοξεύεται οριζόντια από ύψος h και πρέπει να πέσει πάνω στον στόχο. Βρες με πράξεις την υ₀ που χρειάζεται (με g = 10 m/s²), βάλ' την στο slider και πάτα «Εκτόξευση». Δεκτό σφάλμα ±1 m.

5. Πώς λύνω μια άσκηση οριζόντιας βολής

  1. Σχήμα: άξονες x (οριζόντια) και y (προς τα κάτω), σημείο εκτόξευσης, υ₀, h.
  2. Δεδομένα και ζητούμενο με μονάδες (m, s, m/s).
  3. Εξισώσεις ανά άξονα: υₓ = υ₀, x = υ₀·t και υᵧ = g·t, y = ½ g t².
  4. Χρόνος: αν ξέρω το h, βάζω y = h και βρίσκω T. Αν ξέρω άλλη συνθήκη (π.χ. υᵧ = 2υₓ), τη μεταφράζω σε εξίσωση για το t.
  5. Ζητούμενο: βεληνεκές S = υ₀·T, ή υ = √(υₓ² + υᵧ²) και εφφ = υᵧ / υₓ.
  6. Έλεγχος: μονάδες και τάξη μεγέθους (το T σε s, το S σε m).

Τυπικό «κλειδί» της Τράπεζας: ό,τι αναφέρει η εκφώνηση για τη γωνία, τον λόγο ταχυτήτων ή τη θέση μεταφράζεται σε σχέση ανάμεσα στο t, το υₓ και το υᵧ.

6. Τυπικά λάθη

Βάζω αρχική κατακόρυφη ταχύτητα.

Στην οριζόντια βολή είναι υ₀ᵧ = 0. Η υ₀ είναι μόνο οριζόντια. Γι' αυτό η πτώση ξεκινά «από ηρεμία».

Λέω ότι ο χρόνος εξαρτάται από την υ₀.

Το T βγαίνει μόνο από την πτώση: y = h στο t = T. Άρα ένα σώμα που αφήνεται και ένα που βάλλεται οριζόντια από το ίδιο ύψος πέφτουν ταυτόχρονα.

Προσθέτω τις ταχύτητες αριθμητικά.

Τα υₓ και υᵧ είναι κάθετα. Το μέτρο βγαίνει με Πυθαγόρειο, όχι υₓ + υᵧ.

Μπερδεύω την εφαπτομένη της γωνίας.

Η γωνία φ με τον ορίζοντα έχει εφφ = υᵧ / υₓ (κατακόρυφη προς οριζόντια), όχι το αντίστροφο.

Μετρώ το y από το έδαφος.

Στους τύπους το y είναι η πτώση από το σημείο εκτόξευσης. Το ύψος από το έδαφος είναι h − y.

7. Γρήγορο quiz Σωστό / Λάθος

Αμελούμε την αντίσταση του αέρα. Οι τιμές του χρόνου και του βεληνεκούς στρογγυλοποιούνται σε 2 δεκαδικά.