Φροντιστήριο «Πρίσμα» • Φυσική Β΄ Προσανατολισμού

Ομαλή κυκλική κίνηση και κεντρομόλος δύναμη

Ένα σώμα κινείται σε κύκλο με σταθερό μέτρο ταχύτητας. Άλλαξε την ακτίνα και την περίοδο και δες τι γίνεται με τα διανύσματα υ και ακ.

0. Τι πρέπει να ξέρεις (σχολικό §1.2 – 1.4)

1. Προσομοίωση

υ (εφαπτόμενη, σταθερό μέτρο) ακ (προς το κέντρο) τόξο s και γωνία θ Τα μήκη των διανυσμάτων δεν είναι υπό κλίμακα.
t
θ (rad)
θ (μοίρες)
τόξο s
υ
ακ

2. Τύποι με τους αριθμούς της προσομοίωσης

Περίοδος και συχνότητα

Μονάδα της f: Hz = 1/s

Γωνιακή ταχύτητα

σε rad/s, με ω = 2π f

Γραμμική ταχύτητα

υ = ω R: ίδια ω, διαφορετική υ ανά ακτίνα

Κεντρομόλος επιτάχυνση

Σχέση υ και ακ: είναι πάντα κάθετες. Η υ είναι εφαπτόμενη και η ακ δείχνει στο κέντρο. Η ακ αλλάζει μόνο την κατεύθυνση της υ, όχι το μέτρο της, γι' αυτό το μέτρο μένει σταθερό.

3. Ίδια ω, διαφορετική υ

Τρία σημεία Α, Β, Γ ενός δίσκου πάνω στην ίδια ακτίνα διαγράφουν την ίδια γωνία στον ίδιο χρόνο. Τα τόξα όμως έχουν διαφορετικό μήκος, άρα η γραμμική ταχύτητα είναι ανάλογη της απόστασης από το κέντρο.

4. Κεντρομόλος δύναμη

Με τα ίδια R και Τ της προσομοίωσης. Δοκίμασε: διπλάσια υ δίνει τετραπλάσια Fκ.

Ποια δύναμη παίζει το ρόλο της κεντρομόλου;

Σφαίρα σε νήμα

Η τάση του νήματος. Αν υπερβεί την τάση θραύσης, το νήμα κόβεται και η σφαίρα φεύγει εφαπτομενικά (δοκίμασε το κουμπί «Κόψε το νήμα»).

Αυτοκίνητο σε επίπεδη στροφή

Η στατική τριβή από το έδαφος. Βρεγμένος δρόμος ή φθαρμένα λάστιχα σημαίνουν μικρότερη τριβή και εκτροπή.

Σελήνη γύρω από τη Γη

Η βαρυτική έλξη.

Ηλεκτρόνιο γύρω από τον πυρήνα

Η ηλεκτρική δύναμη Coulomb.

5. Στροφή σε κεκλιμένο δρόμο

Χωρίς τριβή, δύο δυνάμεις δρουν στο όχημα: το βάρος Β και η κάθετη δύναμη Ν από το οδόστρωμα. Η οριζόντια συνιστώσα της Ν είναι η κεντρομόλος.

Για δοσμένα R και φ η στροφή είναι ασφαλής μόνο για ορισμένη υ. Με g = 10 m/s².

6. Πώς λύνω μια άσκηση

  1. Δεδομένα με μονάδες. R σε m (cm → m), Τ σε s, f σε Hz.
  2. Τι ζητά: T, f, ω, υ, ακ, τόξο ή δύναμη;
  3. Αλυσίδα σχέσεων: T = 1/f, ω = 2π/T = 2π f, υ = ω R = 2πR/T, ακ = υ²/R = ω²R, s = υ·t.
  4. Δυναμική: σχεδιάζω όλες τις πραγματικές δυνάμεις και προβάλλω κατά την ακτίνα. Η συνισταμένη προς το κέντρο ισούται με m υ²/R.
  5. Έλεγχος: μονάδες (rad/s, m/s²), τάξη μεγέθους.

7. Τυπικά λάθη

«Σταθερή ταχύτητα, άρα επιτάχυνση μηδέν».

Σταθερό είναι μόνο το μέτρο. Η διεύθυνση αλλάζει, άρα η υ (διάνυσμα) αλλάζει και υπάρχει κεντρομόλος επιτάχυνση.

Βάζω την κεντρομόλο στο σχήμα ως επιπλέον δύναμη.

Είναι η συνισταμένη των δυνάμεων κατά την ακτίνα. Στο σχήμα σχεδιάζω τάση, τριβή, βαρυτική κ.λπ., όχι «και» κεντρομόλο.

Κόβεται το νήμα και η σφαίρα φεύγει προς τα έξω.

Φεύγει κατά την εφαπτομένη, με την ταχύτητα που είχε εκείνη τη στιγμή (αδράνεια).

Μονάδες.

Η ω μετριέται σε rad/s, όχι σε μοίρες ανά δευτερόλεπτο. Η ακτίνα σε m: R = 60 cm είναι 0,6 m.

«Η υ είναι ίδια για όλα τα σημεία του δίσκου».

Η ω είναι ίδια. Η υ = ω R είναι ανάλογη της απόστασης από το κέντρο.

8. Γρήγορο quiz Σωστό / Λάθος

Οι τιμές στρογγυλοποιούνται σε 2 δεκαδικά και χρησιμοποιείται το π = 3,14159…